A chegada á adolescencia é un período de cambio tanto para os fillos e fillas como para as relacións familiares. Se bien calquera etapa no desenvolvemento dos nenos e nenas supón adaptación ao cambio, neste caso o salto é cualitativo, dado que hai alguns aspectos claves e necesidades da adolescencia que van marcar a convivencia familiar. A continuación presentamos cinco aspectos significativos deste período:

  1. O primeiro e máis significativo son os cambios físicos. Isto sucede porque a adolescencia acostuma coincidir coa puberdade. Aínda que os adolescentes tratan de parecer moi seguros, necesitan máis que nunca a aprobación dos demais e a miúdo non se senten cómodos co seu corpo. Aquí, como pais e nais, temos unha labor imprescindible axudando a forxar unha boa autoestima, que lles permita afrontar estes cambios desde a naturalidade do proceso, que lles explicaremos antes de que suceda. Manter unha actitude de escoita e amosar dispoñibilidade cando o necesiten favorece que conten con nós en caso de necesitalo.
  2. Os cambios emocionais bruscos tamén son característicos desta etapa, con experiencias emocionais intensas e moi flutuantes, onde se pasa da euforia á apatía. É unha etapa onde se ensaian novas emocións, como o namoramento, e tamén se poden magnificar outras, como a vergoña. Tamén o enfado pode desatarse con facilidade, tanto coa familia por non obter o que se desexa (tanto en aspectos inmateriais, como máis liberdade, como materiais) como coas amizades por decepcións relacionadas con expectativas non cumpridas, entre outros motivos. Unha boa educación emocional é a base para axudarlles a entender estes cambios, fomentando desde a infancia unha comunicación empática, asertiva e aberta na familia.
  3. A adolescencia é unha etapa na que se reivindica a individualidade, xa que é un período de busca da propia identidade. Aparece unha necesidade de desprenderse da etapa anterior, o que pode chegar a manifestarse cunha actitude desafiante que require dun reaxuste na comunicación familiar, creando espazos de diálogo e favorecendo a aparición do consenso. O respecto, a comprensión e a flexibilidade axudan a logralo. Neste proceso tamén débese ter en conta que nesta etapa cobran un grande peso como grupo de referencia os iguais, mentres que na nenez os pais, nais e docentes eran os modelos e guías.
  4. Por outra parte, tamén demándase independencia e liberdade. Conforme os nenos e nenas van crecendo, son capaces de asumir máis tarefas e responsabilidades, e nesta etapa reclámase máis posibilidades de decisión. Desde a comprensión deste desexo, débese validalo e ir transferindo cada vez máis responsabilidade, tendo en conta a idade, as circunstancias familiares, a personalidade do adolescente, etc. Non hai dous persoas iguais, e na adolescencia estas diferenzas afloran especialmente.
  5. Finalmente, un aspecto que pode xerar problemas nas relacións familiares é o cuestionamento e oposición aos límites. A aparición de conflitos neste campo é habitual nesta etapa, porque o desexo de asumir máis liberdade, ao tempo que exploran as súas posibilidades nos diferentes campos. Como pais e nais, temos que movernos nun equilibrio constante entre a firmeza dos límites (revisados e adaptados a esta etapa) e a comprensión e aceptación do espírito crítico dos nosos fillos e fillas. A negociación, os pactos e a claridade das normas axudan a resolver estas situacións. Non debemos esquecer que ese espírito crítico, ben encamiñado, formará persoas adultas autónomas, independentes e seguras.

 

Finalmente, unha reflexión: a adolescencia é unha etapa moi rica en cambios e matices, así que non se debe afrontar con medo nin tachala como conflitiva. As etiquetas condicionan as nosas reaccións e comportamentos, e nos impiden actuar valorando correctamente a realidade que afrontamos. Tratar este período desde unha óptica positiva e velo como etapa de desenvolvemento e crecemento favorece as relacións familiares. Así mesmo, pódese fomentar a empatía coas situacións vividas recordando a adolescencia propia (Que nos molestaba? Que nos gustaba?), porque a pesar de que a sociedade cambiou e que non hai dúas persoas iguais, seguro que é posible atopar puntos en común con referentes próximos, que permitan entender mellor os sentimentos dun (ou unha) adolescente.

Infografía de "Adolescencia, etapa de cambios" en castelán
Infografía de "Adolescencia, etapa de cambios" en galego